We spreken over Jakobus, de broer van de Heer, die de belangrijkste leider van de gemeente in Jeruzalem zou worden; het boek Handelingen vermeldt hem in (Handelingen 8.1-3) nog niet. Lucas schrijft eenvoudig dat „de apostelen” in Jeruzalem bleven, zonder Jakobus te noemen.
Er kunnen verschillende opmerkingen worden gemaakt.
Jakobus is waarschijnlijk nog niet de belangrijkste leider van de gemeente
Ten tijde van de vervolging na de dood van Stefanus wordt het gezag in de gemeente nog gezamenlijk uitgeoefend door de Twaalf (Handelingen 2.42; Handelingen 4.35; Handelingen 5.12). Jakobus, de broer van Jezus, is zeker al een gelovige — Jezus is hem na zijn opstanding verschenen (1 Corinthiërs 15.7) — maar Lucas kent hem nog geen vooraanstaande rol toe.
Hij was zeer waarschijnlijk in Jeruzalem
Niets wijst erop dat Jakobus Jeruzalem heeft verlaten. Integendeel, wanneer hij voor het eerst als een belangrijk persoon optreedt, bevindt hij zich juist in die stad.
Na de wonderbaarlijke bevrijding van Petrus zegt deze:
„Verkondig dit aan Jakobus en aan de broeders.” (Handelingen 12.17)
Deze opmerking toont dat Jakobus al een gezaghebbende figuur is in de gemeente in Jeruzalem.
Zijn gezag wordt daarna duidelijk zichtbaar
Vanaf (Handelingen 15), op het concilie van Jeruzalem, zit Jakobus de besprekingen voor en spreekt hij de slotsom uit die als grondslag dient voor het besluit van de gemeente (Handelingen 15.13-21). Later, tijdens de laatste reis van Paulus naar Jeruzalem, ontmoet deze eerst Jakobus, omringd door de oudsten van de gemeente (Handelingen 21.18).
Deze passages tonen dat hij de belangrijkste leider van de gemeente in Jeruzalem is geworden.
Waarom vermeldt Lucas hem niet in Handelingen 8?
Er worden verschillende verklaringen voorgesteld:
- Lucas richt zijn verhaal op het werk van de apostelen, die de gemeente nog officieel leiden.
- Jakobus oefent misschien al een belangrijke bediening uit, maar zijn gezag is in het verhaal nog niet volledig gevestigd of als zodanig erkend.
- Lucas voert de personen geleidelijk in, wanneer zij bepalend worden voor de ontwikkeling van zijn verhaal.
Conclusie
Het is dus zeer waarschijnlijk dat Jakobus, de broer van de Heer, zich ten tijde van de vervolging van (Handelingen 8.1-3) wel degelijk in Jeruzalem bevond, maar het boek Handelingen vermeldt hem nog niet. Zijn rol als belangrijkste leider van de gemeente komt pas vanaf (Handelingen 12.17) uitdrukkelijk naar voren en wordt volledig duidelijk tijdens het concilie van Jeruzalem (Handelingen 15.13-21).
Deze ontwikkeling past bij de andere gegevens van het Nieuwe Testament: Jakobus gaat geleidelijk van de status van naaste verwant van Jezus (Johannes 7.5) naar die van getuige van de opstanding (1 Corinthiërs 15.7), en daarna naar die van erkend leider van de gemeente in Jeruzalem.