Dit is juist het belangrijkste argument van wie denkt dat Judas aan het Heilig Avondmaal heeft deelgenomen. Laten we de tekst aandachtig onderzoeken.
In Lucas lezen we:
„Daarna nam Hij brood, en na het uitspreken van de dankzegging brak Hij het en gaf het hun, zeggende: Dit is Mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt; doe dit tot Mijn gedachtenis. Evenzo nam Hij ook de beker na de maaltijd en gaf hun die, zeggende: Deze beker is het nieuwe verbond in Mijn bloed, dat voor u vergoten wordt. Maar zie, de hand van hem die Mij verraadt, is met Mij aan de tafel.” (Lukas 22.19-21)
Op het eerste gezicht lijkt Lucas te zeggen dat Judas na de beker nog aanwezig is, aangezien Jezus verklaart: „de hand van hem die Mij verraadt, is met Mij aan de tafel”.
Een chronologische lezing
Als men aanneemt dat Lucas de gebeurtenissen in hun exacte volgorde weergeeft, lijkt de conclusie eenvoudig:
- Jezus stelt het brood in;
- vervolgens de beker;
- vervolgens kondigt Hij aan dat de verrader nog aan tafel zit.
Volgens deze lezing heeft Judas inderdaad aan het Heilig Avondmaal deelgenomen.
Dit is de traditionele uitleg van veel kerkvaders, zoals Augustinus van Hippo of Johannes Chrysostomus.
Een literaire lezing
Veel hedendaagse uitleggers merken echter op dat Lucas niet altijd een strikte chronologie volgt. Zijn Evangelie bevat meerdere thematische groeperingen.
Enkele voorbeelden:
- de driedubbele verzoeking van Jezus wordt in een andere volgorde weergegeven dan bij Matteüs (Mattheüs 4.1-11; Lukas 4.1-13);
- de verwerping te Nazareth wordt heel vroeg in de bediening geplaatst (Lukas 4.16-30), waarschijnlijk om het thema van de verwerping van de Messias in te leiden;
- sommige woorden van Jezus zijn gegroepeerd zonder zichtbare zorg voor hun chronologische volgorde.
Zo menen verschillende commentatoren dat Lucas de aankondiging van de verrader na de instelling van het Avondmaal zou hebben geplaatst om twee thema's dichter bij elkaar te brengen:
- de gave van het heil;
- het contrast met het verraad.
Met andere woorden: Lucas zou hier een theologische in plaats van een chronologische volgorde volgen.
Het getuigenis van Johannes
Hier wordt het verslag van Johannes belangrijk.
Johannes is de enige evangelist die het vertrek van Judas nauwkeurig beschrijft:
- Jezus reikt het stuk brood aan;
- Satan vaart in Judas;
- Jezus zegt tegen hem: „Wat gij doet, doe het haastig” (Johannes 13.27);
- „Judas, het stuk brood genomen hebbend, ging terstond naar buiten” (Johannes 13.30);
- pas daarna beginnen de toespraken tot de Elf (Johannes 13.31-17.26).
Johannes wekt de indruk dat Judas de zaal werkelijk verlaat vóór het hele slotgedeelte van de maaltijd.
Welke tekst moet als maatstaf dienen?
In werkelijkheid mag men Lucas en Johannes niet tegenover elkaar stellen.
Twee mogelijkheden blijven gerechtvaardigd:
- Lucas volgt de chronologische volgorde: Judas neemt deel aan het Heilig Avondmaal.
- Johannes geeft de nauwkeurige chronologie, terwijl Lucas de gebeurtenissen groepeert naar hun theologische strekking: Judas is al vertrokken wanneer Jezus het Heilig Avondmaal instelt.
Naar onze mening brengt de tweede oplossing alle verslagen gemakkelijker met elkaar in overeenstemming. Johannes toont een bijzondere belangstelling voor de opeenvolging van de gebeurtenissen die avond en wijst uitdrukkelijk op het vertrek van Judas vóór het begin van de afscheidsreden. Lucas lijkt van zijn kant de voorkeur te geven aan een literaire opbouw waarin de aankondiging van het verraad het contrast tussen de gave van het nieuwe verbond en de ontrouw van de verrader onmiddellijk doet uitkomen.
Een belangrijke exegetische opmerking
De tekst van (Lukas 22.21) zegt niet dat Judas het brood en de beker zojuist heeft ontvangen. Jezus zegt slechts:
„De hand van hem die Mij verraadt, is met Mij aan de tafel.”
Deze uitdrukking kan worden opgevat als een algemene aanduiding van de verrader die tijdens de maaltijd aanwezig is. Ze geeft niet noodzakelijk aan dat Judas nog aan tafel zit op het exacte moment waarop Lucas deze woorden weergeeft. Juist deze dubbelzinnigheid verklaart waarom de vraag in de uitleg open blijft en waarom geen van beide standpunten op grond van de bijbeltekst alleen definitief kan worden aangetoond.