ADA000

De Handelingen van de Apostelen

Inleiding op een reeks studies over de Handelingen van de apostelen, de natuurlijke voortzetting van het Evangelie van Lucas. Het artikel zet de gevolgde historisch-theologische werkwijze uiteen: de gebeurtenissen in hun context plaatsen, ze naast de brieven van Paulus leggen en een chronologie opstellen. De twee centrale figuren, Petrus en Paulus, geven structuur aan de studie. Het doel is de geboorte en de uitbreiding van de gemeente na te gaan, van Jeruzalem tot de wereld rond de Middellandse Zee, onder het werk van de Heilige Geest.

54 min Handelingen van de Apostelen Lucas Petrus Paulus Heilige Geest 70 verzen 8 boeken

Voor meer informatie

U kunt raadplegen:

Inleiding

Nadat wij een eerste studie hebben gewijd aan alle perikopen over Jezus, de Messias, in de Evangeliën, samengebracht in de vorm van een synopsis, leek het ons vanzelfsprekend dit onderzoek voort te zetten met het tweede werk dat aan Lucas wordt toegeschreven: de Handelingen van de Apostelen. Deze samenhang dringt zich vanzelf op, aangezien de evangelist zijn eerste boek presenteert als het verslag van „alles wat Jezus begon te doen en te onderwijzen”, terwijl Handelingen laat zien hoe dit werk na de opstanding wordt voortgezet door de werking van de Heilige Geest en het getuigenis van de leerlingen (Handelingen 1.1-2; Lukas 1.1-4).

In deze nieuwe studie volgen wij een werkwijze die vergelijkbaar is met die van onze vorige onderzoeken. Elke gebeurtenis die Lucas vermeldt, wordt zorgvuldig onderzocht en zo mogelijk geplaatst in haar chronologische, geografische, historische, religieuze en sociale context. Een dergelijke benadering moet het mogelijk maken de geboorte van de Kerk, haar geleidelijke ontwikkeling en haar verspreiding vanuit Jeruzalem tot in de voornaamste streken van de Middellandse Zeewereld beter te begrijpen, overeenkomstig het programma dat Jezus, de Messias, zelf heeft aangekondigd (Handelingen 1.8).

Hoewel het boek Handelingen vanzelfsprekend de belangrijkste bron van dit onderzoek vormt, zal het voortdurend naast de apostolische brieven worden gelegd, en met name naast de brieven van Paulus. Deze geschriften, opgesteld te midden van de gebeurtenissen zelf, werpen een kostbaar licht op het denken van de apostel, op zijn zendingsreizen, op de moeilijkheden waarmee hij te maken kreeg en op het leven van de eerste christelijke gemeenten (Galaten 1.11-24; 2 Corinthiër 11.23-28; Filippenzen 1.12-14). De vergelijking van deze verschillende bronnen zal het getuigenis van Lucas vaak kunnen verduidelijken of aanvullen.

Une place importante sera accordée aux deux grandes figures qui dominent le récit des Actes. Pierre apparaît comme le principal acteur des premiers chapitres. Porte-parole des Douze, il joue un rôle décisif dans les débuts de l’Église à Jérusalem et dans l’ouverture de l’Évangile aux premiers croyants issus du monde non juif (Handelingen 2.14-41 ; Handelingen 10.34-48). À partir du chapitre 13, l’attention se porte progressivement sur Paul, dont le ministère contribue de manière décisive à la diffusion du christianisme dans le monde gréco- (Handelingen 9.15 ; Handelingen 13.46-48 ; Romeinen 15.18-19).

Het opstellen van een samenhangende chronologie van de gebeurtenissen is een van de grootste moeilijkheden van deze studie. Hoewel Lucas blijk geeft van een oprechte zorg voor historische nauwkeurigheid, blijven de uitdrukkelijke chronologische aanwijzingen betrekkelijk zeldzaam. Het zal dus nodig zijn zijn getuigenis te toetsen aan de gegevens uit de brieven, evenals aan de informatie uit de geschiedenis en de archeologie. Kaarten en chronologische overzichten zullen dit onderzoek aanvullen, om de zendingsreizen en de geleidelijke verspreiding van het christendom in de loop van de eerste eeuw beter in beeld te brengen.

Het doel van dit werk is niet alleen de beginjaren van de Kerk in hun historische dimensie te reconstrueren. Het boek Handelingen is ook het getuigenis van het soevereine handelen van God in de geschiedenis en van het werk van de Heilige Geest binnen de gemeenschap van de gelovigen. Door de successen, de tegenstand en de vele beproevingen die de eerste leerlingen ondervonden, laat Lucas zien hoe de boodschap van het heil zich geleidelijk heeft verspreid, van Israël naar de volken (Handelingen 2.16-21; Handelingen 28.28).

Zo willen wij een zo nauwkeurig mogelijke samenvatting geven van deze grondleggende periode van het christendom, en proberen wij de feiten die stevig vaststaan te onderscheiden van de hypothesen die onderwerp van discussie blijven. Onze ambitie is vooral om stap voor stap het getuigenis van Lucas te volgen, om zo de eerste ontwikkelingen van de Kerk en de verspreiding van het Evangelie in de antieke wereld beter te begrijpen.

I. De invloed van Petrus

Wij beginnen deze studie met het onderzoek van de bediening van de apostel Petrus, een persoon die een overheersende plaats inneemt in de eerste hoofdstukken van de Handelingen van de Apostelen. Zijn naam keert vaak terug bij Lucas, die hem voorstelt als de voornaamste woordvoerder van de Twaalf en als een van de belangrijkste gestalten uit de beginperiode van de Kerk. Hij neemt het initiatief bij de keuze van de opvolger van Judas (Handelingen 1.15-26), houdt de toespraak op Pinksteren (Handelingen 2.14-41), verricht verschillende opmerkelijke genezingen (Handelingen 3.1-10; Handelingen 9.32-42) en speelt een beslissende rol bij de opening van het Evangelie voor niet-Joden met de bekering van de Cornelius (Handelingen 10.1-48).

Naast zijn belang in het verhaal is Petrus een bijzonder opmerkelijk voorbeeld van geestelijke verandering. Hij die zijn Meester had verloochend in de nacht van diens arrestatie (Mattheüs 26.69-75; Lukas 22.54-62), wordt na de opstanding van Jezus, de Messias, en de komst van de Heilige Geest een moedige getuige, die er niet meer voor terugschrikt de religieuze autoriteiten het hoofd te bieden en zijn eigen leven op het spel te zetten voor de verkondiging van het Evangelie (Handelingen 4.18-20; Handelingen 5.27-32). Zijn levensweg illustreert op treffende wijze de veranderende kracht van de goddelijke genade.

Zo volgen wij de voornaamste etappes van zijn leven en zijn bediening, vanaf de eerste dagen van de Kerk in Jeruzalem tot de opening van de prediking voor gelovigen uit de heidense wereld. De ontwikkeling van zijn denken, zijn gezag onder de apostelen en zijn rol in de grondleggende gebeurtenissen van het vroege christendom zullen bijzondere aandacht krijgen.

Ten slotte worden ook de getuigenissen van de oude geschiedenis en van de christelijke overlevering onderzocht. De geschriften van de eerste kerkelijke schrijvers en de gegevens die in de volgende eeuwen zijn doorgegeven, zullen het mogelijk maken te beoordelen wat men redelijkerwijs kan weten over de laatste jaren, de bediening en de dood van hem die een van de meest markante gestalten van het ontluikende christendom blijft.

II. De invloed van Paulus

La seconde partie de cette étude sera consacrée à l'apôtre Paul, dont la personnalité domine la seconde moitié du livre des Actes. À partir du chapitre 13, Luc concentre l'essentiel de son récit sur son activité missionnaire et sur la diffusion progressive de l'Évangile dans le monde gréco- (Handelingen 13.1-3). Aucun autre personnage, en dehors de Pierre, n'occupe une place aussi importante dans le développement du christianisme au premier siècle.

Voormalig en uitgesproken tegenstander van de Kerk (Handelingen 8.3; Handelingen 9.1-2), maakt Paulus een radicale ommekeer door na zijn ontmoeting met Jezus, de Messias, op de weg naar Damascus (Handelingen 9.3-19). Hij die de christelijke gemeenten trachtte te vernietigen, wordt dan een van de vurigste verdedigers van het geloof dat hij eerder bestreed (Galaten 1.13-16; Filippenzen 3.4-8). Zijn bediening is een van de meest opmerkelijke openbaringen van de goddelijke genade en getuigt van de vervulling van Gods plan om het heil tot alle volken uit te breiden (Handelingen 9.15; Romeinen 1.16).

Wij zullen de grote etappes van zijn leven schetsen, van zijn bekering tot zijn aankomst in Rome (Handelingen 28.16-31). Bijzondere aandacht gaat uit naar zijn verschillende zendingsreizen, naar de stichting van de eerste christelijke gemeenten en naar de vele beproevingen die hij moest doorstaan. Zijn lijden, zijn vervolgingen en zijn onvermoeibare toewijding laten zien hoe diep hij zich verbonden voelde bij het volbrengen van zijn zending (2 Corinthiër 11.23-28; Handelingen 20.22-24).

De brieven die aan Paulus worden toegeschreven, zullen in dit onderzoek eveneens een essentiële plaats innemen. Ze vullen vaak het verhaal van Lucas aan en vormen een historische en theologische bron van de eerste orde om het leven van de eerste christelijke gemeenten, de grote thema's van het geloof en de pastorale zorgen van de apostel te begrijpen (Romeinen 15.18-19; 1 Corinthiërs 4.15-17; 1 Thessalonicenzen 2.7-12).

Terwijl wij het buitengewone levenspad volgen van deze man, uitgekozen om de naam van Jezus, de Messias, te dragen voor de volken, de koningen en de zonen van Israël (Handelingen 9.15), zullen wij ook proberen de gegevens van de Schriften te toetsen aan wat de geschiedenis en de archeologie opleveren. Zo kan een zo nauwkeurig mogelijke samenvatting worden gegeven van het leven en het werk van hem die kan worden beschouwd als de belangrijkste pleitbezorger van de verspreiding van het christendom in de eerste eeuw.

III. De zoektocht naar een chronologie van de Handelingen van de Apostelen

Een van de voornaamste inzetten van deze studie is het opstellen van een zo samenhangend mogelijke chronologie van de gebeurtenissen in het boek Handelingen van de Apostelen. Hoewel Lucas blijk geeft van een oprechte zorg voor historische nauwkeurigheid (Lukas 1.1-4), geeft zijn verhaal maar weinig uitdrukkelijke chronologische aanwijzingen. Het zal dus nodig zijn zijn getuigenis te toetsen aan de informatie in de apostolische brieven, evenals aan de gegevens uit de geschiedenis en de archeologie.

Deze chronologische kwestie blijft een van de meest ingewikkelde in de studie van het vroege christendom. De data van de bekering van Paulus, van het concilie van Jeruzalem (Handelingen 15.1-29), van de verschillende zendingsreizen, van het schrijven van de brieven of ook van de Romeinse gevangenschap van de apostel blijven onderwerp van discussie onder historici en bijbeluitleggers.

Onze werkwijze bestaat erin de aanwijzingen die in het verhaal van Lucas verspreid zijn zorgvuldig te onderzoeken en ze te vergelijken met de gegevens uit de brieven van Paulus (Galaten 1.15-24; Galaten 2.1-10). De getuigenissen van oude schrijvers, de inscripties, de archeologische vondsten en enkele goed bekende gebeurtenissen uit de Romeinse geschiedenis vormen eveneens kostbare ijkpunten. De vermelding van de proconsul Gallio in Korinte (Handelingen 18.12-17), de verdrijving van de Joden uit Rome onder keizer Claudius (Handelingen 18.2) of ook het landvoogdschap van Felix en Festus (Handelingen 23.24-26; Handelingen 24.27) leveren zo verschillende bijzonder belangrijke ankerpunten.

Dit onderzoek beantwoordt niet aan een louter historische nieuwsgierigheid. Het maakt het mogelijk de opeenvolging van de gebeurtenissen beter te begrijpen, het ontstaan van de eerste christelijke gemeenten in hun context te plaatsen en de verschillende etappes van de verspreiding van het christendom in de loop van de eerste eeuw te volgen. Het helpt ook de opmerkelijke nauwkeurigheid van het verhaal van Lucas te belichten, waarvan verschillende details door modern historisch onderzoek zijn bevestigd.

Wij zullen dus trachten een beredeneerde chronologische samenvatting te geven, waarbij wij zorgvuldig de feiten die stevig vaststaan onderscheiden van de hypothesen die onderwerp van discussie blijven. Wij zijn ons bewust van de beperkingen die de schaarste van bepaalde bronnen oplegt, en geven de voorkeur aan de oplossingen die ons het meest in overeenstemming lijken met het geheel van de beschikbare gegevens.

IV. De historische en archeologische bronnen

De studie van het boek Handelingen van de Apostelen kan zich niet beperken tot de bijbeltekst alleen. Ook al vormt het werk van Lucas onze belangrijkste bron, het wint erbij als het wordt vergeleken met de verschillende historische, literaire en archeologische gegevens die thans beschikbaar zijn. Deze werkwijze past trouwens in de geest van de evangelist zelf, die verklaart een zorgvuldig onderzoek te hebben verricht op grond van betrouwbare getuigenissen om de gebeurtenissen op ordelijke wijze weer te geven (Lukas 1.1-4).

Tot de belangrijkste bronnen behoren de brieven van Paulus. Ze zijn geschreven tijdens de gebeurtenissen die in Handelingen worden verteld en geven veel informatie over de omstandigheden van de zendingsreizen, de moeilijkheden die de apostel ontmoette en de situatie van de eerste christelijke gemeenten (Galaten 1.15-24; 2 Corinthiër 11.23-28; Filippenzen 1.12-14). De vergelijking met het verhaal van Lucas is een essentieel hulpmiddel voor de historische reconstructie van het vroege christendom.

Les auteurs anciens fourniront également une contribution précieuse. Les écrits de Flavius Josèphe permettent notamment de mieux connaître le contexte politique, religieux et social de la Palestine au premier siècle. D'autres historiens de l'Antiquité, tels que Tacite, Suétone ou Pline le Jeune, apportent eux aussi des renseignements utiles sur les relations entre l'Empire et les premiers chrétiens.

De getuigenissen van de eerste christelijke schrijvers verdienen eveneens bijzondere aandacht. Schrijvers als Clemens van Rome, Ignatius van Antiochië, Polycarpus van Smyrna, Papias of ook Irenaeus van Lyon hebben bepaalde overleveringen bewaard over de apostelen en de eerste christelijke generaties. Hoewel deze getuigenissen voorzichtig moeten worden onderzocht, vormen zij een kostbare van informatie om de overdracht van de apostolische boodschap en de beginperiode van de Kerk beter te begrijpen.

Ook de archeologische ontdekkingen en de oude inscripties werpen een belangrijk licht. Sinds meer dan een eeuw hebben opgravingen het mogelijk gemaakt de juistheid van talrijke details uit het verslag van Lucas te bevestigen. De resten van steden, van havens, van , de Romeinse wegen en bepaalde inscripties waarin personen of officiële titels worden genoemd, hebben ertoe bijgedragen de in Handelingen beschreven gebeurtenissen beter te situeren.

Une attention particulière sera enfin accordée à la géographie du monde méditerranéen et au réseau des communications de l'Empire . Les grandes routes commerciales, les ports et les principales métropoles du premier siècle expliquent en partie la rapidité avec laquelle l'Évangile s'est diffusé depuis Jérusalem jusqu'à Rome, conformément au programme annoncé par le Messie Jésus lui-même (Handelingen 1.8).

De studie van munten, instellingen en bestuurlijke titels maakt het eveneens mogelijk het politieke en juridische kader waarin de apostelen zich bewogen beter te begrijpen. Meerdere malen gebruikt Lucas officiële benamingen waarvan de juistheid door historisch en epigrafisch onderzoek is bevestigd (Handelingen 13.7; Handelingen 16.20; Handelingen 18.12; Handelingen 19.31). Deze verschillende overeenkomsten vormen een belangrijk argument voor de algemene betrouwbaarheid van zijn verhaal.

Het boek Handelingen is dus verre van een louter religieus werk dat los staat van de geschiedenis: het past in een volkomen reëel geografisch, politiek en cultureel kader. Zonder te pretenderen alle moeilijkheden op te lossen, zullen wij al deze bronnen met elkaar vergelijken om een zo samenhangend en nauwkeurig mogelijke samenvatting van de beginperiode van het christendom te geven.

V. De doelstellingen en de werkwijze van de studie

Deze studie van de Handelingen van de Apostelen streeft meerdere elkaar aanvullende doelen na. Het gaat er niet alleen om de tekst van Lucas vers na vers te becommentariëren, maar ook om de verhaalde gebeurtenissen te plaatsen in hun historische, geografische, culturele en religieuze context, om zo het begin van het christendom beter te begrijpen en de omstandigheden waaronder het Evangelie zich geleidelijk in de Middellandse Zeewereld verspreidde. Deze verspreiding komt overeen met het programma dat Jezus, de Messias, vóór zijn hemelvaart heeft aangekondigd: de leerlingen zouden zijn getuigen zijn in Jeruzalem, in heel Judea, in Samaria en tot aan de uiteinden van de aarde (Handelingen 1.8).

Bijzondere aandacht gaat uit naar de reconstructie van de chronologie van de voornaamste gebeurtenissen die Lucas beschrijft. Dit onderzoek vergt dat de gegevens uit Handelingen worden vergeleken met die uit de apostolische brieven, maar ook met gegevens uit de geschiedenis en de archeologie. Wanneer de beschikbare bronnen niet tot absolute zekerheid kunnen leiden, zullen wij ons inspannen zorgvuldig de feiten die stevig vaststaan te onderscheiden van de hypothesen die meer discutabel blijven.

De bedieningen van Petrus en Paulus nemen vanzelfsprekend een centrale plaats in in deze studie. Toch verdienen ook tal van andere personen aandacht. Jakobus, Barnabas, Silas, Timoteüs, Lucas, Apollos, Filippus, Aquila en Priscilla behoren tot de mannen en vrouwen die hebben bijgedragen aan de opbouw en de uitbreiding van de vroege Kerk (Handelingen 18.24-28; Romeinen 16.3-4). Hun levenswegen maken het mogelijk de verscheidenheid van de bedieningen en de menselijke rijkdom die de eerste christelijke gemeenten kenmerken beter te vatten.

Onze methode bestaat erin elke episode die Lucas vertelt zorgvuldig te onderzoeken en daarbij te zoeken naar de historische, geografische, sociale en religieuze elementen die het begrip ervan kunnen verhelderen. Kaarten, chronologische overzichten en verschillende thematische samenvattingen zullen deze studie aanvullen om de verplaatsingen van de apostelen, de zendingsreizen en de geleidelijke vestiging van de eerste gemeenten beter in beeld te brengen. Voor bepaalde gebeurtenissen, personen of bijzondere vragen maken bijlagen aan het eind van een hoofdstuk het mogelijk de analyse te verdiepen zonder de hoofdlijn te verzwaren.

Wij zullen de verschillende beschikbare bronnen ook met voorzichtigheid en onpartijdigheid vergelijken. Het gaat er niet om stelselmatig een bepaalde hypothese te verdedigen, maar om de oplossingen te zoeken die het meest in overeenstemming lijken met het geheel van de bijbelse en historische gegevens. Wij zijn ons bewust van de grenzen van onze kennis en van de debatten die op sommige punten voortduren, en zullen ons erop toeleggen te onderscheiden wat algemeen aanvaarde feiten zijn en wat tot het gebied van de vermoedens blijft behoren.

Ten slotte streeft dit onderzoek niet alleen een historisch doel na. Het boek Handelingen van de Apostelen is vóór alles het getuigenis van Gods handelen in de geschiedenis en van het werk van de Heilige Geest in de ontluikende Kerk (Handelingen 2.1-4). Door de successen, de tegenstand, de verdeeldheid en de vele beproevingen die de eerste gelovigen doormaakten, laat Lucas zien hoe de boodschap van het heil zich ondanks de obstakels bleef verspreiden (Handelingen 5.38-42; Handelingen 12.24; Handelingen 19.20). Onze ambitie is dus deze grondleggende periode van het christendom beter te begrijpen en een zo nauwkeurige, samenhangende en getrouwe samenvatting te geven van het getuigenis dat Lucas en de eerste getuigen hebben nagelaten.

Algemene conclusie

Le livre des Actes des Apôtres constitue une source exceptionnelle pour l'étude des origines du christianisme. Seul récit continu dont nous disposons sur les premières décennies de l'Église, il décrit la manière dont le message annoncé par le Messie Jésus s'est progressivement diffusé depuis Jérusalem jusqu'au cœur même de l'Empire , conformément au programme énoncé avant son ascension (Handelingen 1.8). L'ouvrage s'achève symboliquement à Rome, où l'Évangile continue d'être annoncé avec assurance malgré les nombreuses oppositions rencontrées (Handelingen 28.30-31).

Via de grote gestalten van Petrus en Paulus, maar ook dankzij het getuigenis van tal van andere leerlingen, schetst Lucas ons een levendig beeld van de beginperiode van de Kerk, van haar ontwikkeling en van de uitdagingen waarmee de eerste christelijke gemeenten werden geconfronteerd. Zijn verhaal laat zien dat de verspreiding van het christendom niet in de eerste plaats het werk was van buitengewone mensen, maar in wezen voortkwam uit het handelen van God en het werk van de Heilige Geest binnen zijn volk (Handelingen 2.1-4; Handelingen 13.1-4).

Conformément à la méthode qui a guidé nos précédentes recherches, nous aborderons cette étude avec le souci constant de replacer les événements dans leur contexte historique, géographique, culturel et religieux. Nous chercherons à établir une chronologie aussi cohérente que possible, à confronter le témoignage de Luc aux autres sources disponibles et à distinguer, autant que possible, les faits solidement établis des hypothèses qui demeurent sujettes à discussion. Les épîtres apostoliques, les auteurs anciens, l'archéologie et l'histoire du monde fourniront autant d'éléments susceptibles d'éclairer le texte biblique et d'en confirmer la remarquable précision.

Onze ambitie beperkt zich echter niet tot een eenvoudige historische reconstructie. Het boek Handelingen is ook het getuigenis van een geestelijk avontuur zonder weerga, dat van een gemeenschap van gelovigen die ondanks vervolgingen, verdeeldheid en obstakels de boodschap van het heil zich in de hele bekende wereld zag verspreiden. Meerdere malen benadrukt Lucas dat „het woord van God zich verbreidde” en dat „het aantal leerlingen toenam” (Handelingen 6.7; Handelingen 12.24; Handelingen 19.20). Deze voortdurende groei is een van de rode draden van zijn verhaal.

Zoals bij elke historische studie zullen bepaalde vragen zonder definitief antwoord blijven. De zwijgzaamheid van de tekst, de schaarste van externe bronnen en de verscheidenheid van interpretaties vragen om voorzichtigheid. Wij zullen er dus naar streven de oplossingen te verkiezen die ons het meest in overeenstemming lijken met het geheel van de beschikbare gegevens, terwijl wij de grenzen erkennen die aan elke onderzoeksbenadering eigen zijn.

Bijna twee millennia na hun ontstaan blijven de Handelingen van de Apostelen een onvervangbaar getuigenis over de geboorte en de eerste jaren van de Kerk. Met nederigheid, maar ook met het verlangen deze grondleggende periode van het christendom beter te begrijpen, gaan wij daarom aan de gedetailleerde studie van dit opmerkelijke boek beginnen, waarbij wij stap voor stap het verhaal volgen dat Lucas heeft nagelaten, een oplettend getuige van het werk van God in de geschiedenis (Lukas 1.1-4; Handelingen 1.1-2).